| TÜLKİMENBÖDENE / TİLKİ İLE BILDIRCIN |
| Erte erte zamanda, kanatsız kuşlar uşkanda, yapıraksız terekler yemiş bergende, tuzsız as asılganda, tütinsiz ot yagılganda, taydın yamanı at bolganda, dostm yamanı yat bolganda… Sol zamanda Tülki men Bödene dos boladı. Ezizim, toydırşı meni, -deydi Tülki Bödenege Bödene küyme arbadı köredi em arbadıfi arısına konadı.Ne elemet Bödene, – dep arabadagılar ıslayak bolıp şıgadılar, Bödene onda-munda konadı. Tülki yasırınıp koydın etini aladı. Asap toyıp mayli’sanın solga-onga taslap oynaydı. Sol şakta sandı karga akaşadı.Olla-talla, dosim, toydım, endi bir küldirşi meni, -deydi Tülki. Bir kurtka sıyır savıp turgan mezgilde, Bödene sıyırınıf basına konadı. Sen sıyırındı sav, -deydi kart kurtkasına, Bödenedi körip. Asa tayagı man Bödenedi uraman dep, kurtkasm sogadı. Tülki şegi katıp küledi.Ollahıy, zavıklandım, endi bir korkıtşı meni, – deydi Tülki. -Yum közindi -deydi Bödene. Közindi aş – deydi Bödene Tülkige. Üyken Nogay yol man kazı-kuvı man, iyti-kusı man bay köşip barayatır edi. Dört iyt Tülkidifi dört yagınnan abalap tunlar. Tülki tegaran kasıp kutıladı. |
| Çok çok eski zamanlarda, kanatsız kuşlar uçarken, yapraksız ağaçlar yemiş verirken, tuzsuz aş pişirilirken, dumansız ateş yakılırken, tayın kötüsü at olurken, dostun kötüsü yad olurken… O zamanlarda Tilki ile Kurt dost olur. Bir gün tilki, bıldırcına “Azizim beni doyur sana” der. Bıldırcın üstü örtülü bir araba görür ve arabanın biraz ötesine konar. “Ne güzel bir bıldırcın ” diyerek arabadaki insanlar bıldırcını yakalamak için dışarı çıkarlar. Bıldırcın da uçarak oraya buraya konar. Tilki de bu arada gizlenerek koyunun etini alır. yiyip doyduktan sonra yağlı kemiği sağa sola atarak oynar. O sırada bir karga kemiği alıp kaçar.”Dostum, vallahi tallahi güzelce doydum, şimdi beni bir güldür sene ” der tilki. Bıldırcın, ihtiyar bir kadının sığır sağıp durduğu bir zamanda, uçup sığırın başına konar. Kadının kocası, bıldırcını görünce hanımına “Sen sığırını sağ” der. Yaşlı adam; asa ile bıldırcını vurmak isterken yanlışlıkla asayı hanımına vurur. Bu durumu gören tilki de katıla katıla güler. “Vallahi çok hoşlandım, şimdi beni bir korkutsana ” der tilki. Bıldırcın, tilkiye “Yum gözünü ” der. Bıldırcın az sonra tilkiye “Aç gözünü ” der. O sırada Büyük Nogay adeti gereğince kazı-kuğusu ile, iti-kuşu ile bir zengin göçüp gitmektedir. Tilki, gözlerini açtığı vakit havlayıp duran dört itin arasında kaldığını görür. Tilki, buradan zar zor kaçarak canını kurtarır. |
| Tair Akmanbetov, Alal qosaq, Çerkssk, 1985 kitabından alınmıştır. |
| Korkı st değ ende, nege öpke yağıp korkıstasm, -deydi Tülki, mertli Bödenedi ıslap. – Aşayman seni. Közlerindi kan baskanma, afişi keteyatır, – deydi Bödene. -Kala?-deydiTülki. Bödene uşıp ketedi. Egiz tulpar, eki iytli, enkeyip atkan tübekli yas tülkidi öltiredi. Yagalık ekeledim, -dep ansı yas ayday manlaylı kelinşegin süyindiredi. BÖRİDİNKORLIĞI Erte erte zamanda, harının kızı kadı zamanda, dormadm avızı kiyiz zamanda, kargadm avızı müyiz zamanda, bağ ana avıp, suv ağıp, biydaydın bası kıyılgan zamanda, bir köpirden tokal Eski ötedi, onıfi aldına şıtasız, şurış közli Böri şıgadı. Nogaylar aytkanlay “Böri arık bolsa da, iytke tisin ırcaytar,” degenge usap, Böri tisin ırcaytıp: -Men seni aşayman – deydi Eşkige. Meni yep ne ete sin? Yibek yünim, tükli yapıraktay salpırap, ı lbırap tegaran yürimen. Ar- 11mnan bal kuyrıklı, yünin tartkanda may şıkkan koy keleyatır, – deydi Eski. Böri, yüzine nur tögilip, Eskidi yiberedi. Uzaklamay Koy körinedi. Men seni aşayman, -deydi Böri Koyga, közlerin badıraytıp. -Meni asap ne etesin? Batpakka batıp ton Tay yatır, -deydi Koy. Suvık yüzin yumsaytıp, silekeyin şıbırtıp: -Hayır, -deydi Böri. -Taygabarı p: -Men seni aşayman, -deydi. -Meni yersin, tek batpaktan şıgar, – deydi ton Tay Börige. “Elin bilgenin artırman, sırın bilgenin s ırtmnan”, degenge usap, Böri es etpey, Taydın artırman iyteydi. Batpaktan katı yerge şıkkanlay ok Tay Böridi tevip elsiz kaldıradı. Karga kasma konıp: Böke – Böri sağa ne boldı? – dep soraydı. Sonda Böri: Eskidi körip yemegen, erliğime karası, Koy di körip yemegen korlıgıma karası, Batpaktan tay şıgarıp basım, közim kaltırap, Yatkanıma karası, |
| “Korkut dediysek ciğerimizi yakacak kadar korkut demedik” der tilki. Mert bıldırcını yakalayarak “Seni yiyeceğim ” der.”Gözlerini kan mı bürüdü, görmüyor musun, avcı geliyor” der bıldırcın.”Hani, nerede? ” der tilki. Bu arada bıldırcın uçup gider. Ekiz tulpar atı, iki iti ve tüfeği olan bir genç, tilkiyi öldürür. Avcı genç, elbise yakası için kürk getirdim diyerek ay gibi parlak yüzlü gelinini sevindirir. / KURDUN ÇİLESİ Çok çok eski zamanlarda, hanın kızı kadı olduğunda, torbanın ağzı keçe olduğunda, karganın ağzı boynuz olduğunda, engelleri aşarak, sel akarken buğday başağının kıyıldığı bir zamanda köprünün birinden boynuzsuz bir geçi geçmektedir, onun önüne acımasız, keskin bakışlı bir kurt çıkar. Nogaylar’in “Kurt arık olsa da, ite dişini gıcırdatır.” dedikleri gibi kurt keçiye dişini gıcırdatarak: “Ben seni yiyeceğim ” der.”Beni yiyip de ne edeceksin? Yumuşak yünüm, tüylü bir yaprak gibi sallana sallana, zar zor yürü yebiliyorum. Ardımdan bal kuyruklu, yününü çekince yağ çıkan bir koyun geliyor” der keçi. Kurt, merhamete gelerek keçiyi bırakır. Aradan çok geçmeden koyun görünür. Kurt, gözlerini koyuna dikerek, “Ben seni yiyeceğim ” der. Koyun, “Beni yiyip de ne edeceksin?” Bataklığa saplanmış bir doru tay var” der. Soğuk yüzünü yumuşatıp, salyasını saçarak: -“Hayırdır” der kurt. Tayın yanına vararak: “Bene seni yiyeceğim ” der. Doru tay, kurda: “Beni yemesine yersin, yalnız önce beni bataktan çıkar” der. “Halini bildiğinin ardından, sırrını bildiğinin sırtından” sözü gibi, kurt düşünmeden tayın ardından iteler. Tay, bataktan katı yere çıkar çıkmaz kurdu teperek halsiz hareketsiz bırakır. Karga kurdun yan tarafına konup: “Bitkin kurt, sana ne oldu? ” diye sorar. Orada kurt: Keçiyi görüp yemeyen, erliğime baksana, Koyunu görüp yemeyen çileme baksana, Bataktan tay çıkarıp başımı gözümü titreterek Yatışıma baksana, |
| -dep tolgaydı. |
| diye şiir söyler. |